Geopolitieke instabiliteit heeft grote onrust veroorzaakt op de mondiale olie- en gasmarkten, maar tegelijkertijd is er in ontwikkelingslanden over de hele wereld een toenemende verschuiving naar zonne-energie (van daken en tuinen). Het gebruik van goedkope alternatieve, milieu{1}}vriendelijke, hernieuwbare energie (zoals zonne-energie) wordt een dringende economische noodzaak in plaats van alleen maar milieuambities in landen als Pakistan en Cuba, die getroffen zijn door onstabiele prijzen van fossiele brandstoffen en extreme tekorten aan aanbod.
2026 begon opnieuw met instabiliteit in de energiesector. De huidige conflicten die zich in een groot deel van het Midden-Oosten voordoen, zorgen er nog steeds voor dat de olieprijzen onstabiel zijn, zoals benadrukt door economen van Bloomberg die aangaven dat als de conflicten verder escaleren, de prijs van ruwe olie zou kunnen stijgen tot 108 dollar per vat. Een groot deel van Eurazië voelt de gevolgen van een nieuwe ronde van inflatie als gevolg van stijgingen van de energieprijzen, aangezien het grootste deel van de pijn wordt gevoeld door de landen in het Zuiden, waar het verschil tussen duisternis en ontwikkeling vaak wordt veroorzaakt door dure dieselbrandstof uit-buiten- landen.
Er zijn een aantal correlatieve verschillen tussen de olieschokken in de 20e eeuw, waardoor import-hongerige landen beperkte opties hebben: óf de prijs betalen, óf je consumptie verminderen. Er bestaat tegenwoordig echter voor veel van deze landen een oplossing die snel de eerste keus wordt - fotovoltaïsche (PV) technologie op zonne-energie met batterijopslag.
Nergens is dit omslagpunt duidelijker zichtbaar dan in Pakistan.
Pakistan: het ‘onverwachte’ succesverhaal op het gebied van zonne-energie
De afgelopen jaren is fotovoltaïsche technologie op zonne-energie veel betaalbaarder geworden dan voorheen. Volgens Antoine Vagneur-Jones (hoofd internationale handel en toeleveringsketens - BloombergNEF) is er nu een duidelijk 'omslagpunt in de adoptie van zonne-energie'. De tekorten aan elektriciteitsvoorziening in Pakistan, veroorzaakt door extreem hoge prijzen voor vloeibaar aardgas (LNG), hebben het ook moeilijk gemaakt om brandstof te leveren voor de elektriciteitsproductie. Als gevolg van deze situatie in heel Pakistan hebben zich daaropvolgende stroomuitval voorgedaan. Maar tegen 2024 zou Pakistan de vierde-grootste importeur van zonnepanelen ter wereld worden, na de economische grootmachten van de Verenigde Staten, India en Brazilië. Van de in Pakistan geïmporteerde zonnepanelen was ruim 95% afkomstig uit China.
De adoptie wordt niet gedreven door overheidsbeleid, maar door een strijd van de basis om te overleven en te sparen. "De wijdverspreide acceptatie van zonne-energie komt steeds duidelijker tot uiting in de afnemende vraag naar elektriciteitsnetwerken op de middag", legt Rabia Babar uit, Manager Data bij de energiedenktank Renewables First. Uit gegevens blijkt dat de cumulatieve geïnstalleerde PV-capaciteit in Pakistan waarschijnlijk de 27 gigawatt heeft overschreden, waarbij particuliere en commerciële consumenten voorop lopen.
Deze golf heeft van zonnepanelen een vorm van valuta en een symbool van status gemaakt. In een land waar de zomertemperaturen boven de 50 graden kunnen stijgen, is betrouwbare elektriciteit geen luxe maar een levensader. Burgers geven prioriteit aan zonne-energiesystemen boven grote aankopen. "Jonge mensen kopen fotovoltaïsche kits voordat ze overwegen een auto te kopen", aldus een recent rapport, waarbij vrouwen zelfs gouden sieraden verkopen om de overstap te financieren. Deze technologie is zo essentieel geworden dat zonnepanelen nu een veelvoorkomend onderdeel zijn van bruidsschatten, in tegenstelling tot de traditionele kleding en kookgerei.
De impact reikt verder dan huizen. Op het platteland van Pakistan zorgen Chinese-zonnepompen voor een revolutie in de landbouw door betaalbaar water voor irrigatie te leveren, waardoor onvruchtbaar land in cultuur wordt gebracht. Telecommunicatiebedrijven vervangen dieselgeneratoren bij zendmasten door zonnepanelen en batterijen, waardoor de netwerkstabiliteit zelfs tijdens stroomstoringen wordt gewaarborgd. In navolging van het patroon dat we in Europa zien, ervaart Pakistan nu een hausse in de import van batterijen om de energie van de zon op te slaan voor de avondpiek.
Cuba: zonne-energie als levensader te midden van de ‘duisternis’
Tienduizend kilometer aan de andere kant van de Atlantische Oceaan voert Cuba zijn eigen strijd tegen een energie-apocalyps, en opnieuw fungeert de Chinese technologie als het voornaamste wapen. De eilandstaat is in de ergste energiecrisis in decennia terechtgekomen als gevolg van een combinatie van verouderende infrastructuur en geïntensiveerde Amerikaanse sancties, waaronder bedreigingen voor landen die olie aan het eiland leveren.
Het resultaat was een toestand van vrijwel-permanente 'duisternis', waarbij landelijke stroomuitval routine werd. Als reactie hierop onderneemt Cuba wat sommige economen ‘de snelste energietransitie ter wereld’ noemen, gedreven door noodzaak. Volgens energiedenktank Ember is de Cubaanse import van zonnepanelen uit China in de twaalf maanden voorafgaand aan april 2025 met maar liefst 3.400% omhooggeschoten – het snelste groeipercentage ter wereld.
Voor Cuba gaat zonne-energie niet alleen over economie; het gaat over energiesoevereiniteit. Om te helpen bij het bereiken van haar doel om tussen nu en 2028 92 zonneparken te bouwen, wat 2 GW aan nieuwe capaciteit zou toevoegen, heeft de regering van Pakistan een zeer agressief beleid gelanceerd en blijft ze ongelooflijk afhankelijk van financiering uit China. Daarnaast heeft China gratis off-zonnesystemen geleverd aan belangrijke instellingen zoals klinieken, kraamklinieken en bakkerijen, waardoor ze kunnen blijven functioneren in perioden waarin het nationale elektriciteitsnet instort.
De crisis heeft ook individuele Cubanen ertoe aangezet -zelf te genereren. Ondernemers en mensen met familie in het buitenland investeren in panelen en zelfs in Chinese- elektrische voertuigen, in een poging zichzelf te isoleren van de brandstoftekorten die benzinestations hebben leeggemaakt en klassieke Amerikaanse auto's hebben laten roesten in stille, donkere straten.
De 'zuurproef' en de weg vooruit
Deskundigen waarschuwen dat hoewel zonne-energie de broodnodige hoop brengt, er nog steeds veel obstakels zijn voor zowel de landen Pakistan als Cuba, die zorgen voor wat analisten een mondiale “zuurproef” noemen voor alle soorten hernieuwbare energie.
De grootste uitdaging is opslag; zonne-energie wordt niet continu geproduceerd (zij zal overdag tekorten opvangen) en zal na zonsondergang niet voldoen aan de elektriciteitsvraag die nodig is voor thuisgebruik. In Cuba is het elektriciteitsnet al zwak, en omdat batterijen duur zijn, bestaat het risico van stroomuitval als de zon ondergaat. De batterijprijzen dalen, maar batterijen blijven een kostbaar onderdeel van elk zonnestelsel en zijn voor de meeste gezinnen in deze twee landen niet betaalbaar.
Bovendien zorgt een toename van gedecentraliseerde zonne-energie op daken voor technische problemen voor nationale netwerken die zijn ontworpen voor gecentraliseerde elektriciteitscentrales. Pakistan ziet de vraag 's avonds scherp stijgen als de zon ondergaat, waardoor netwerkbeheerders andere energiebronnen snel moeten opvoeren. Het upgraden van de netwerkinfrastructuur om deze tweerichtingsstroom van energie aan te kunnen, vergt aanzienlijke investeringen- die alleen al voor Cuba de komende tien jaar op 8 tot 10 miljard dollar worden geschat.
Zoals de Pakistaanse minister van Energie, Awais Ahmad Khan Leghari, opmerkte, betreft de volgende stap internationale samenwerking om de netwerken te moderniseren en opslag te integreren. Voor China, waar de producenten over een enorme overcapaciteit beschikken, zijn deze opkomende markten een essentiële afzetmarkt.
Het mondiale energielandschap wordt niet alleen hertekend door pijpleidingen en geopolitiek, maar ook door de stille verspreiding van zonnepanelen over de daken van het Mondiale Zuiden. Zoals een analist het verwoordde: "Het zou klanten in de richting van technologieën als zonne-energie en batterijen kunnen duwen". Voor nu is die druk voor de bevolking van Pakistan en Cuba al een wanhopige sprint geworden.
